Thùy Linh thua Xu Wen Jing ở Vietnam Open: Bản chất trận thua nằm ở những điểm cuối

Trên bảng điện tử của nhà thi đấu Nguyễn Du, tỷ số dừng lại ở 17-21 và 20-22. Không có set thứ ba. Không có màn lội ngược dòng nào khiến khán đài vỡ òa. Chỉ có Nguyễn Thùy Linh đứng lặng giữa sân, cúi đầu khá lâu, rồi bước tới bắt tay một cô gái 19 tuổi người Trung Quốc tên Xu Wen Jing, tay vợt đang xếp hạng 72 thế giới.

Tôi có mặt ở sân từ hai tiếng trước khi trận đấu bắt đầu. Hơn bốn mươi năm làm nghề, tôi vẫn giữ thói quen ấy: đến sớm, ngồi ở góc khán đài, nghe âm thanh của một nhà thi đấu trước khi nó kịp ồn ào. Hôm đó tôi nghe tiếng dây cước căng, tiếng bước chân của tổ trọng tài, và tiếng ai đó trong ban tổ chức nói rằng vé đã hết từ trưa. Khán đài là người thầy im lặng; tôi chỉ là đứa học trò biết cúi đầu.

Đây là vòng một Vietnam Open, giải đấu thuộc hệ thống BWF World Tour ở cấp Super 100. Cấp độ này hiếm khi có mặt nhóm tám tay vợt hàng đầu thế giới. Nó là sân chơi của những người đang leo hạng, của những tay vợt trẻ cần điểm, và của những cựu binh cần giữ vị trí.

Nguyễn Thùy Linh bước vào giải với vị trí hạng 32 thế giới, tay vợt số một Việt Nam ở nội dung đơn nữ. Xu Wen Jing đứng hạng 72. Nhìn vào hai dòng xếp hạng, người ta mặc định đây là một lá thăm dễ. Nhưng xếp hạng được tính bằng lịch thi đấu, bằng việc tay vợt nào đi dự bao nhiêu giải, bảo vệ được bao nhiêu điểm, chứ không đo phong độ ở thời điểm hiện tại.

Trước khi đến Việt Nam, Xu Wen Jing vừa vô địch Indonesia Masters Super 100 mà không thua một game nào. Cô từng là vô địch đơn nữ trẻ thế giới. Và ở Korea Masters diễn ra trước đó, chính cô đã loại Thùy Linh với tỷ số 21-10, 21-10 — một trận đấu mà tay vợt Việt Nam gần như không có cơ hội điều khiển nhịp cầu.

Cùng ngày Thùy Linh rời giải, một cái tên quen thuộc khác của cầu lông Việt Nam cũng dừng bước: Nguyễn Tiến Minh, 43 tuổi, thua ở vòng một sau khi đã vượt qua vòng loại. Hai kết quả ấy nằm cạnh nhau trên bảng tin, và chúng kể cùng một câu chuyện.

Nhưng hãy quay lại trận đấu của Thùy Linh.

Set một, cô dẫn 16-14. Đó là thời điểm mà một tay vợt chủ nhà, trước khán đài nhà, thường chỉ cần giữ nhịp là sẽ kết thúc set đấu theo cách có lợi. Thay vào đó, Xu Wen Jing ghi bảy trong tám điểm tiếp theo và khép set ở 21-17.

Set hai kịch tính hơn. Thùy Linh bị dẫn 8-13, rồi gỡ hòa 13-13 bằng chuỗi phòng ngự phản công và những quả cầu rơi đặt sát lưới. Cô vượt lên 17-14. Khán đài đứng dậy. Rồi Xu gỡ từ 14-17 lên 18-17, hai bên bám nhau tới 20-20, và cô gái 19 tuổi kết thúc bằng hai điểm liên tiếp để thắng 22-20.

Có một chi tiết đáng để dừng lại: ở cả hai set, Xu đều thắng bằng những chuỗi điểm ngắn, bùng nổ, xuất hiện đúng lúc trận đấu căng nhất. Cô không cần áp đảo từ đầu. Cô chỉ cần tăng tốc trong khoảng bốn đến bảy điểm, và ở đẳng cấp này, bảy điểm là đủ để đổi số phận một set đấu.

Điểm mấu chốt không nằm ở việc Thùy Linh bị đánh bại về chiến thuật, mà ở việc cô không giữ được những điểm quyết định khi thế trận đã nằm trong tay mình. Cô kéo được Xu vào những pha cầu dài — điều mà lối đánh kiểm soát của cô cần. Cô gỡ được từ 8-13 lên 13-13, nghĩa là về mặt chiến thuật, cô đã tìm ra cách. Nhưng ở đoạn cuối, sai số của cô tăng lên đúng lúc sai số của đối thủ giảm xuống.

Ba lần phát âm sai tên một vận động viên, tôi mới bắt đầu hiểu môn thể thao này là gì. Tôi từng nghĩ khoảng cách giữa hai tay vợt được đo bằng thứ hạng. Nghề này dạy tôi điều ngược lại: nó được đo bằng việc ai làm đúng trong bảy điểm cuối.

Điều đáng chú ý là lối đánh của Xu Wen Jing có vẻ là một thứ khó chịu đặc biệt với Thùy Linh. Tay vợt Trung Quốc chơi nhanh, mạnh, chủ động tăng tốc bằng những quả đập chéo sân, và lối chơi ấy thu hẹp biên độ an toàn của một tay vợt sống bằng khả năng điều nhịp. Trận ở Korea Masters là một trận thua trắng. Trận ở Việt Nam là một trận thua sát nút. Hai kết quả khác nhau, nhưng cùng một nguyên nhân.

Và đây là chỗ dư luận dễ nhầm.

Cách đưa tin phổ biến sau trận là: cú sốc, thất bại bất ngờ, tay vợt số một Việt Nam gục ngã trước đối thủ kém bốn mươi bậc. Cách đọc ấy dựa trên một giả định sai — rằng thứ hạng phản ánh đẳng cấp tức thời. Ở các giải Super 100, chuyện một tay vợt trẻ đang lên hạ một cựu binh có thứ hạng cao hơn là chuyện bình thường. Đó chính là mục đích tồn tại của những giải đấu này: cho người trẻ điểm, cho người trẻ cơ hội, và cho người già một lời cảnh báo.

Cũng cần nói rõ mặt còn lại: một suất vô địch Super 100 và hai trận thắng trước một tay vợt hạng 32 vẫn chưa đủ để gọi Xu Wen Jing là ứng viên hàng đầu của đơn nữ thế giới. Cô chưa có dữ liệu nào về khả năng chịu đựng những trận cầu dài trước nhóm mười tay vợt mạnh nhất. Ở cấp Super 500, Super 750 hay Super 1000, tốc độ của cô sẽ gặp những đối thủ vừa nhanh vừa dày kinh nghiệm. Bức tranh thật sẽ rõ hơn sau vài tháng nữa.

Nhưng có một tín hiệu mà tôi cho là quan trọng hơn cả kết quả trận đấu.

Việt Nam vừa mất hai đại diện quen thuộc nhất ở nội dung đơn trong cùng một ngày: một tay vợt nữ ở giai đoạn đỉnh cao sự nghiệp, và một tay vợt nam 43 tuổi vẫn phải tự mình vượt vòng loại. Phía sau họ, chưa có ai xuất hiện đủ rõ để người ta yên tâm. Trung Quốc thì ngược lại: một tay vợt 19 tuổi từng vô địch trẻ thế giới, vừa vô địch một giải Super 100, và đang thắng liên tiếp những đối thủ có thứ hạng cao hơn. Đó là hai mô hình đào tạo, và khoảng cách giữa chúng không nằm ở một trận đấu.

Tiếng vỗ tay sau cánh gà không bao giờ dối trá. Ở nhà thi đấu Nguyễn Du hôm ấy, tiếng vỗ tay dành cho Thùy Linh vẫn rất lớn, kể cả sau khi cô thua. Nhưng có một khoảng lặng khác — khoảng lặng của những người hiểu rằng trận thua này không kết thúc ở vạch 20-22.

Ở tuổi 57, tôi vẫn mang máy ghi âm vào phòng thay đồ để nghe vận động viên thở. Sau một trận thua sát nút, hơi thở ấy nói với tôi nhiều hơn bất kỳ bảng xếp hạng nào. Điều mà mùa giải này sẽ trả lời không phải là Xu Wen Jing giỏi đến đâu, mà là Thùy Linh sẽ làm gì với bảy điểm cuối ấy — ở lần gặp tiếp theo.