Ba nữ vận động viên giữ trọn ba vị trí cuối cùng tại Rasselbock Backyard Ultra

Đồng hồ điểm đúng một giờ. Không còi, không súng lệnh, không khán đài. Một trăm bốn mươi mốt người đứng dậy khỏi lều của mình ở Hardwick Estate, Derbyshire, bước ra vạch xuất phát của một vòng lặp dài 6,706 km và bắt đầu lượt chạy tiếp theo trong một cuộc đua không có vạch đích được vẽ trước.

Cứ mỗi giờ, họ phải hoàn thành đúng vòng ấy. Về kịp trước khi kim đồng hồ chạm vạch kế tiếp thì được xếp vào lượt sau. Về muộn một giây, hành trình kết thúc. Người cuối cùng còn trụ lại là người duy nhất được ghi nhận hoàn thành. Những người còn lại, kể cả người về nhì, đều bị đánh dấu DNF.

Cuộc đua kéo dài cho đến khi chỉ còn ba người. Cả ba đều là phụ nữ. Ban tổ chức nói với truyền thông địa phương rằng đây là lần đầu tiên một podium toàn nữ xuất hiện tại một giải backyard ultra ở nước Anh.

Dưới lớp bụi của một giải đấu nhỏ, có những lượt chạy chưa từng tắt tiếng.

Một định dạng không có đích

Backyard ultra là nhánh kỳ lạ của chạy đường dài, sinh ra từ trường phái Big’s Backyard Ultra ở Tennessee và lan sang châu Âu trong khoảng mười năm trở lại đây. Luật chơi gói gọn trong một câu: chạy hết một vòng lặp cố định trong vòng một giờ, lặp lại cho đến khi chỉ còn một người.

Vòng lặp ở Rasselbock dài 4,16 dặm, tương đương 6,706 km. Ai giữ được nhịp này liên tục 24 giờ sẽ chạm mốc 100 dặm, tức khoảng 161 km. Giải đấu không hứa hẹn điều đó với bất kỳ ai. Nó chỉ hứa rằng bạn sẽ không biết mình phải chạy bao lâu.

Hardwick Estate chẳng giống một sân vận động. Đây là khu đất thuộc National Trust, gắn với Hardwick Hall, dinh thự của Bess of Hardwick — người phụ nữ quyền lực bậc nhất nước Anh thời Elizabeth, người từng dựng nên cơ nghiệp của riêng mình bằng hôn nhân và đất đai. Chọn nơi này làm điểm xuất phát, ban tổ chức rõ ràng biết mình đang kể câu chuyện gì.

Danh sách xuất phát có 141 cái tên. Khoảng 30 người là nữ, khoảng 111 người là nam. Tỷ lệ nữ xấp xỉ 21%.

Nhịp độ 8:57 và cái bẫy của nó

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các giải ultra và điền kinh đường dài của tôi, nhịp độ của backyard ultra là điểm dễ bị hiểu sai nhất. 6,706 km trong 60 phút tương đương khoảng 8 phút 57 giây mỗi km. Với một runner phong trào đã luyện tập tử tế, đó là nhịp chạy nhẹ, nhịp còn nói chuyện được. Một vòng thì dễ. Hai mươi vòng thì khác hẳn.

Điều tách biệt người trụ lại cuối cùng không nằm ở tốc độ, mà nằm ở kỷ luật giữ nhịp, khả năng chịu đựng thiếu ngủ, chất lượng của ekip hậu cần, hệ tiêu hóa, và cách xử lý những vết phồng rộp dưới lòng bàn chân lúc ba giờ sáng.

Trong định dạng này, ekip hậu cần vận hành như một trạm pit-stop của đường đua xe: chuẩn bị thức ăn, thay giày, xử lý vết thương, giữ ấm, và đẩy vận động viên ra khỏi lều trước khi kim đồng hồ điểm. Một ekip chậm ba mươi giây có thể kết thúc cả cuộc đua của một người.

Khi đọc kết quả Rasselbock, tôi ít chú ý đến việc ai thắng mà chú ý đến cấu trúc trường đua. Ba vị trí trụ lâu nhất thuộc về ba người phụ nữ. Không ai trong số họ được nêu tên. Không có thời gian, không số vòng, không quãng đường, không khoảng cách giữa người thứ nhất và người thứ ba.

Dữ liệu cứng duy nhất mà bản tin cung cấp là thành phần xuất phát: 141 người, 21% nữ. Nếu phụ nữ chỉ chiếm một phần năm số người vào đường chạy nhưng giữ trọn ba vị trí cuối cùng, điều đáng nói không phải một kỳ tích thể lực đơn lẻ, mà là sự lệch pha giữa tỷ lệ tham gia và kết quả — dạng kết quả mà các giải ultra mở giới tính tạo điều kiện cho nó xuất hiện thường xuyên hơn hẳn các cự ly tốc độ.

Lý do nằm ở bản chất định dạng. Ở 100 m hay marathon, khoảng cách sinh học giữa nam và nữ là thứ khó san lấp. Ở backyard ultra, giới tính không phải một hạng mục thi đấu. Không có bảng xếp hạng nữ riêng, không có chuẩn tuyển chọn nữ riêng. Ai cũng chạy cùng một vòng, cùng một giờ, cùng một luật. Khi yếu tố quyết định chuyển từ sức mạnh và tốc độ sang khả năng chịu đựng lặp lại và quản lý bản thân trong trạng thái kiệt sức, khoảng cách ấy hẹp lại đáng kể.

Đó là lý do một podium toàn nữ ở đây mang ý nghĩa kỹ thuật, chứ không đơn thuần là một câu chuyện truyền cảm hứng.

Tuyên bố chưa có người kiểm chứng

“Lần đầu tiên ở nước Anh” vẫn là tuyên bố do ban tổ chức đưa ra. Không cơ quan quản lý nào xác nhận. Backyard ultra nằm ngoài hệ thống World Athletics: không xếp hạng, không kỷ lục được công nhận, không chương trình kiểm tra doping bắt buộc ở cấp độ này. Muốn kiểm chứng một “lần đầu tiên”, phải có một sổ đăng ký quốc gia ghi lại thành phần podium của mọi giải backyard ultra từng diễn ra. Sổ ấy, cho đến nay, không tồn tại công khai.

Cần nói rõ một điểm về định dạng: ở backyard ultra, về mặt chính thức chỉ có một người hoàn thành. Hai người còn lại trong nhóm ba người trụ lâu nhất đều bị ghi DNF. Khái niệm “podium” ở đây là quy ước cộng đồng, không phải điều lệ. Một tiêu đề kiểu “podium toàn nữ” rất dễ khiến độc giả đọc nhầm thành một cuộc đua xếp hạng nhất-nhì-ba thông thường.

Tôi từng đọc sai tên một người. Thế giới vẫn quay. Nhưng câu chuyện của họ không thể đọc sai lần hai. Ở Rasselbock, ba người phụ nữ ấy thậm chí còn chưa được gọi tên.

Một bản tin không nêu tên bất kỳ vận động viên nào, không nêu thời gian, không nêu số vòng, đang ưu tiên câu chuyện hơn con người. Điều đó cũng dễ hiểu khi nhìn vào phần còn lại của bài: dung lượng dành cho Bess of Hardwick và Hardwick Hall lớn hơn hẳn dung lượng dành cho chính cuộc đua. Một giải grassroots gắn với một di sản quốc gia là mô hình hai mục đích — thể thao cộng đồng và quảng bá điểm đến. Mô hình ấy đang lan ra khắp nước Anh, và nó đáng được theo dõi như một hiện tượng kinh tế của thể thao phong trào, hơn là như một thành tích đỉnh cao.

Điều đáng theo dõi

Chúng ta cứ tưởng đã biết hết, cho đến khi một cái tên lạ xô cửa. Có những người không bao giờ lên trang nhất, nhưng lại chạy những vòng cuối cùng trong im lặng.

Tín hiệu thật từ cuộc đua này không nằm ở tấm podium, mà nằm ở tỷ lệ nữ trong danh sách xuất phát của các giải ultra Anh trong mười hai tháng tới. Một giải đấu không tạo nên một xu hướng. Nhưng một xu hướng luôn bắt đầu từ một giải đấu.