Pakistan tung cú đánh quyết định: Dỡ bỏ kiểm soát giá xăng dầu vào tháng 6/2027

Sân chơi năng lượng Pakistan đang bước vào hiệp đấu quyết định. Ủy ban Định giá Dầu mỏ (Petroleum Pricing Committee) vừa tung ra tín hiệu chiến thuật rõ ràng nhất kể từ đầu mùa giải: mục tiêu dỡ bỏ hoàn toàn cơ chế kiểm soát giá xăng dầu vào tháng 6/2027. Đây không phải một cú đập bóng bổng bất ngờ, mà là đòn kết thúc của một chuỗi điều chỉnh chiến thuật kéo dài nhiều năm, được chuẩn bị kỹ lưỡng từ phòng họp đến từng điều khoản kỹ thuật. Nhìn lại bối cảnh trận đấu, Pakistan đã vận hành hệ thống IFEM (Inland Freight Equalization Margin) như một chiến thuật phòng ngự suốt nhiều thập kỷ. Cơ chế này giúp giữ giá xăng dầu ổn định trên toàn quốc, bất chấp chi phí vận chuyển chênh lệch giữa các vùng. Nhưng cũng như một đội bóng quá phụ thuộc vào phòng ngự, hệ thống này bộc lộ điểm yếu khi thị trường biến động mạnh. Số liệu từ các kỳ điều chỉnh giá gần đây cho thấy IFEM đã tạo ra sự bóp méo trong phân bổ nguồn lực, khiến các công ty tiếp thị dầu mỏ (OMC) không có động lực cải thiện hiệu quả hoạt động. Điểm mấu chốt của chiến thuật mới nằm ở việc chuyển từ cơ chế bình ổn sang cơ chế thị trường. Ủy ban đang nghiêng về phương án duy trì dự trữ nhiên liệu thay vì thành lập quỹ bình ổn giá. Đây là một lựa chọn chiến thuật đáng chú ý — thay vì dùng ngân sách để can thiệp trực tiếp vào giá cả, Pakistan chọn cách tăng cường an ninh nguồn cung như một tấm khiên bảo vệ tự nhiên. Bộ trưởng Liên bang Ali Pervaiz Malik và tiểu ban do Naeem Ghauri đứng đầu đang dẫn dắt quá trình chuyển đổi này với lộ trình khoảng ba năm. Số liệu chỉ là gia vị. Con người mới là món chính. Trong trận đấu này, các OMC đóng vai trò như những cầu thủ chủ chốt trên sân. Ủy ban đang xem xét đề xuất hợp nhất các công ty này để tạo ra những thực thể đủ lớn, đủ mạnh cạnh tranh trong môi trường giá tự do. Đây là bước đi cần thiếu nếu Pakistan muốn thu hút đầu tư tư nhân vào hạ tầng lọc dầu và hậu cần — một yếu tố sống còn khi thị trường mở cửa. Góc nhìn phản trực giác ở đây là: việc dỡ bỏ kiểm soát giá có thể không dẫn đến giá tăng vọt như nhiều người lo sợ. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các đợt tự do hóa thị trường năng lượng ở các quốc gia đang phát triển, tôi nhận thấy rằng khi cơ chế giá phản ánh đúng chi phí thực, các OMC buộc phải cạnh tranh bằng hiệu quả thay vì chờ đợi sự bảo hộ. Điều này có thể tạo ra áp lực giảm giá trong trung hạn, đặc biệt ở các khu vực có mật độ dân số cao. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất nằm ở giai đoạn chuyển tiếp — nếu không có cơ chế giám sát hiệu quả, các OMC lớn có thể lạm dụng vị thế thống lĩnh. OGRA (Cơ quan Quản lý Dầu khí) đã cam kết hoàn tất kiểm toán cho năm tài chính 26 trước khi tiến hành tự do hóa. Đây là bước xác minh dữ liệu tiên quyết — không thể chạy một trận đấu công bằng nếu bảng tỷ số không chính xác. Việc rà soát toàn diện hệ thống thuế với FBR (Cục Doanh thu Liên bang) cũng là một phần của chiến thuật tổng thể, nhằm đảm bảo ngân sách nhà nước không bị thâm hụt khi giá thả nổi. Đứa con cưng của phòng phân tích rồi cũng phải tự đứng trên đôi chân của mình. IFEM từng là công cụ được ca ngợi vì sự ổn định, nhưng giờ đây nó đã trở thành vật cản cho sự phát triển. Pakistan đang chọn con đường khó khăn hơn nhưng bền vững hơn — để thị trường tự định giá, trong khi nhà nước tập trung vào vai trò giám sát và đảm bảo an ninh nguồn cung. Đêm Nga nóng rực, và bài học duy nhất còn đọng lại là sự im lặng — nhưng ở Islamabad, sự im lặng trong phòng họp đang chuẩn bị cho một cú nổ lớn trên thị trường năng lượng. Mùa hè im ắng biến những kỷ lục thành những con số mồ côi. Nếu lộ trình được giữ vững, tháng 6/2027 sẽ đánh dấu một cột mốc lịch sử: lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, giá xăng dầu tại Pakistan được quyết định bởi cung cầu thị trường thay vì quyết định hành chính. Câu hỏi còn bỏ ngỏ là liệu các OMC đã sẵn sàng cho trận đấu này chưa — và liệu người tiêu dùng có chấp nhận một thị trường nơi giá cả biến động như một phần của cuộc chơi. Bảng tính không biết khao khát là gì, và chúng ta đừng giả vờ điều ngược lại. Nhưng những con số trong báo cáo của Ủy ban Định giá Dầu mỏ đang kể câu chuyện về một quốc gia dám từ bỏ vùng an toàn để bước vào một sân chơi cạnh tranh khốc liệt hơn. Trận đấu thực sự sẽ bắt đầu khi giá xăng dầu Pakistan không còn được ấn định bởi các cuộc họp hành chính, mà bởi hàng triệu quyết định mua bán trên thị trường. Đó sẽ là bài kiểm tra cuối cùng cho chiến lược này — và cho cả những người đã dám đặt bút ký vào lộ trình đầy tham vọng này.