Asiad 20: HCĐ teqball đầu tiên của Việt Nam và nhịp chạm bóng không ai đếm

Tỷ số 2-0 ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ không nói hết điều gì. Cái đáng ghi lại là cách Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi khép lại hai ván đấu trước cặp Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ: bóng được đưa trở lại bàn ở nhịp thứ ba nhiều hơn hẳn nhịp thứ tư, và phần lớn điểm số của cặp Việt Nam đến từ những pha phát lực vào khoảng trống giữa hai VĐV Ấn Độ, không phải từ những cú dứt điểm ở biên. "Mọi câu chuyện thể thao đều bắt đầu từ một con số bị bỏ quên." Ở đây, con số bị bỏ quên là số lần chạm bóng trước khi một điểm kết thúc — nhịp điệu quyết định trong teqball, và cũng là thứ khó dạy nhất cho bất kỳ ai mới bước vào môn này.

Tấm HCĐ ấy là huy chương đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại Asiad 20. Nó đến từ một môn thể thao lần đầu tiên được đưa vào chương trình thi đấu của đại hội.

Teqball ra đời từ một ý tưởng khá đơn giản: lấy bàn cong làm mặt sân, lấy bóng đá làm bóng, và giữ lại những gì tinh túy nhất của bóng bàn — nhịp độ, độ chính xác, khả năng đọc đối thủ trước khi bóng sang. Nhưng nếu bóng bàn giới hạn VĐV trong một mặt phẳng, teqball mở ra ba chiều: bóng có thể đi qua bàn, bật khỏi mép cong, rơi sát biên hoặc dội ngược trở lại theo một góc mà mắt thường không kịp tính. VĐV không được dùng tay, không được để bóng chạm đất quá một lần, và chỉ có tối đa ba nhịp chạm để đưa bóng trở lại phần bàn đối phương.

Với nội dung đôi, mỗi VĐV chỉ được chạm bóng luân phiên, không ai được chạm hai lần liên tiếp. Điều khoản này biến teqball đôi từ một cuộc thi kỹ thuật cá nhân thành một bài toán phối hợp. Một người chạm bóng lệch nhịp, người kia lập tức mất đà, và cả đội hình coi như sụp. Ở sân đấu Asiad 20, đây chính là điểm phân hóa giữa các cặp VĐV — không phải ở những pha bóng đẹp, mà ở những pha bóng bình thường được thực hiện đúng nhịp.

Minh Tân và Gia Nghi đi vào lịch sử đoàn thể thao Việt Nam ở một môn mà nước ta chưa có hệ thống đào tạo nhiều năm. Cần nói rõ: đây là lần đầu teqball xuất hiện tại một kỳ Asiad. Ở lần đầu tiên ấy, đoàn Việt Nam có mặt ở trận tranh huy chương và thắng. Họ trở thành một trong những quốc gia đầu tiên ghi tên mình vào bảng huy chương teqball của đấu trường châu lục.

Nhưng câu chuyện không dừng ở đó. Ngay sau trận thắng của Minh Tân – Gia Nghi, cặp Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa bước vào trận tranh HCĐ nội dung đôi nam và để thua cặp VĐV Iraq trong buổi sáng 20/9. Hai trận đấu, hai kết quả trái ngược, cùng một buổi thi đấu. Nếu chỉ đọc tiêu đề, ta thấy một thắng và một thua. Nếu đọc kỹ, ta thấy một mô thức chung.

Ở nội dung đôi nam nữ, Minh Tân và Gia Nghi thắng 2-0. Ở nội dung đôi nam, Trường Giang và Anh Khoa thua Iraq. Điểm chung của cả hai trận nằm ở nhịp thứ ba — nhịp mà bóng vừa rời bàn và VĐV phải quyết định trong khoảng thời gian ngắn hơn một giây.

Tôi đã dành khá nhiều buổi tối để xem lại băng ghi hình teqball từ các giải châu Âu và Đông Nam Á, và điều khiến tôi chú ý không phải là những cú vô lê. Nó là những tình huống mà VĐV chọn không phát lực. Kiểm soát bóng trong teqball không nằm ở việc giữ bóng khỏi mặt đất — điều mà bất kỳ ai tập vài tháng cũng làm được. Nó nằm ở chỗ: sau khi bóng rời bàn, người chạm bóng có đang giữ được vị trí cơ thể đủ tốt để người đồng đội tiếp theo không phải chạy hay không. Đây là chỉ số mà bảng thống kê không ghi, nhưng người ngồi trên sân thì nhìn thấy ngay.

Điểm khác biệt giữa một cặp teqball thắng và một cặp teqball thua không nằm ở số điểm kỹ thuật, mà ở việc ai giữ được trục cơ thể mình ổn định trong hai nhịp đầu của mỗi pha bóng. Minh Tân và Gia Nghi làm được điều đó trong trận tranh HCĐ. Họ không cần những pha xử lý mạo hiểm. Họ chỉ cần đặt bóng vào đúng khoảng trống mà đối thủ đã để lộ ra — và trong teqball đôi, khoảng trống lớn nhất luôn nằm giữa hai VĐV, ở vùng mà cả hai đều nghĩ rằng người kia sẽ xử lý.

Còn một chi tiết kỹ thuật nữa đáng để ý. Ở nội dung đôi nam nữ, sự khác biệt về sải tay và điểm tiếp xúc bóng giữa hai giới tạo ra một bài toán chuyển đổi mà rất ít cặp VĐV giải quyết được. Nếu VĐV nữ chạm bóng ở nhịp thứ hai, VĐV nam thường phải lùi sâu hơn để có đủ đà cho cú phát lực ở nhịp thứ ba. Nếu làm ngược lại, cả đội hình bị đẩy lên cao và mất khả năng phòng ngự ở nhịp tiếp theo. Cách Minh Tân và Gia Nghi phân chia nhịp chạm bóng cho thấy họ đã tập bài này rất nhiều lần, đến mức phản xạ thay thế cho quyết định.

Ở nội dung đôi nam, Trường Giang và Anh Khoa gặp một vấn đề khác. Tốc độ bóng sang bên trong đôi nam thường cao hơn đáng kể. Điều đó có nghĩa là cửa sổ thời gian cho nhịp thứ ba bị nén lại, và bất kỳ sai số nào trong pha chạm đầu tiên đều được khuếch đại ở nhịp thứ ba. Cặp Iraq — với lối đánh thiên về phát lực sớm và ép biên — khai thác đúng khoảng thời gian đó. Kết quả là trận thua ở trận tranh HCĐ, và đó là khác biệt giữa một tấm huy chương và một buổi sáng trắng tay. Teqball đòi hỏi một hệ thống đào tạo theo nhịp, không chỉ kỹ thuật cá nhân. Kỹ thuật cá nhân có thể dạy trong vài tháng. Nhịp phối hợp thì cần nhiều năm.

Cùng buổi sáng 20/9, ở môn karate, Bùi Ngọc Nhi giúp đoàn thể thao Việt Nam giành thêm một tấm HCĐ nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ. Cô thua võ sĩ chủ nhà Nhật Bản Ono Maho với tỷ số 0-5 ở trận mở màn, rồi lần lượt đánh bại Choi Haeun (Hàn Quốc) với tỷ số 5-0 và Leong Wai Yee Shannon (Singapore) với tỷ số 4-1.

Nếu đọc những tỷ số này như tỷ số bóng đá, ta sẽ bỏ qua toàn bộ ý nghĩa của chúng. Trong Kata, ban giám khảo gồm năm người cầm cờ, và tỷ số phản ánh số lá phiếu bầu cho VĐV thắng ở mỗi lượt. Tỷ số 0-5 nghĩa là thất bại đồng thuận: không một giám khảo nào chọn Ngọc Nhi trước Ono Maho. Tỷ số 5-0 trước Choi Haeun là chiến thắng đồng thuận theo hướng ngược lại. Còn tỷ số 4-1 trước Leong Wai Yee Shannon là một quyết định chia đôi: bốn giám khảo chọn Ngọc Nhi, một người chọn đối thủ.

Đây là mô thức quen thuộc trong thể thao đối kháng có chấm điểm chủ quan: sau một trận thua đồng thuận, VĐV phải tái lập trạng thái tâm lý trong khoảng thời gian rất ngắn, thường chỉ vài chục phút, và phải làm điều đó trước một ban giám khảo vừa phủ nhận mình. Ngọc Nhi làm được. Lá phiếu chia đôi ở trận cuối không phải dấu hiệu của may mắn — nó là dấu hiệu của một bài biểu diễn đủ tốt để thuyết phục phần lớn giám khảo nhưng vẫn còn một điểm chưa hoàn toàn khép.

Tấm HCĐ này nối tiếp những dấu ấn của cô tại SEA Games 33 và các giải trẻ châu Á. Tại Asiad 20, Ngọc Nhi vẫn còn cơ hội tranh thêm huy chương khi cùng đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal vào ngày 22/9.

Sẽ có người nói rằng tấm HCĐ teqball là thành tích của một môn thể thao còn non trẻ, chưa có nhiều quốc gia cạnh tranh, nên giá trị không thể so với các môn võ thuật truyền thống. Tôi không đồng ý với cách đặt vấn đề đó.

Điều đáng chú ý ở Asiad 20 không nằm ở số lượng quốc gia tham dự teqball, mà ở việc môn này lần đầu xuất hiện tại đấu trường châu lục và đoàn Việt Nam có mặt ngay ở nhóm giành huy chương. Trong lịch sử thể thao Việt Nam, các môn mới thường mất nhiều kỳ đại hội để chạm tới huy chương. Teqball thì không. "Phá vỡ quy ước không cần tiếng nói to, cần bằng chứng đủ nặng."

Nhưng tôi cũng không muốn vẽ nên bức tranh quá đẹp. Chính việc Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa thua Iraq ở trận tranh HCĐ cho thấy đội tuyển teqball Việt Nam chưa có chiều sâu. Một cặp giành huy chương, một cặp thua ở đúng ngưỡng cửa — khoảng cách này nói lên rằng thành công của Minh Tân và Gia Nghi mang tính cá nhân nhiều hơn tính hệ thống.

Sau gần nửa ngày thi đấu, đoàn thể thao Trung Quốc vươn lên đứng đầu bảng tổng sắp với 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ. VĐV Lin Xinyu, ở nội dung ba môn phối hợp nữ, là người mang về tấm HCV đầu tiên cho Trung Quốc tại Asiad 20. Chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV và 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi đoàn có 1 HCV, lần lượt xếp thứ ba đến thứ năm. Đoàn thể thao Việt Nam tạm xếp thứ chín với 2 tấm HCĐ.

"Tôi tin dữ liệu, nhưng tôi viết về những gì dữ liệu không thể đo." Hai tấm HCĐ trong một buổi sáng là kết quả tốt để mở màn một kỳ đại hội. Nhưng câu hỏi thật sự của teqball Việt Nam không phải là làm sao có thêm một cặp VĐV giành huy chương ở kỳ Asiad tiếp theo. Câu hỏi là làm sao để cặp thứ hai và cặp thứ ba không thua ở đúng ngưỡng cửa. Ở teqball, câu trả lời nằm ở nhịp thứ ba — nhịp mà không bảng thống kê nào ghi lại.