Vovinam Việt Nam: Từ di sản văn hóa đến sân khấu quốc tế - Hành trình 86 năm và những bước tiến thầm lặng

Ngày 5 tháng 11 năm 2026, tại Hội trường Thống Nhất, TP.HCM, hơn 500 võ sinh từ khắp các tỉnh thành phía Nam đã cùng nhau tập trung trong một buổi lễ kỷ niệm đặc biệt. Không phải để thi đấu, cũng không phải để tranh tài, mà để tưởng nhớ ngày thành lập Hội Vovinam Việt Nam - một hành trình 86 năm đã định hình bản sắc võ thuật Việt Nam giữa muôn vàn biến động lịch sử.

Điều tôi nhận thấy qua gần hai thập kỷ theo dõi các môn võ truyền thống, đó là cách các võ đường Việt Nam - đặc biệt là Vovinam - luôn tìm cách cân bằng giữa việc gìn giữ kỹ thuật cổ truyền và việc thích nghi với thời đại mới. Đây không phải điều dễ dàng, và không phải lúc nào cũng được công nhận xứng đáng.

NGUỒN CỘI VÀ BẢN SẮC

Được sáng lập bởi Đại tá Nguyễn Lộc vào năm 2026 tại Bình Định - vùng đất được mệnh danh là "đất võ" của Việt Nam - Vovinam không đơn thuần là một môn võ. Nó là sự tổng hợp tinh hoa từ các triều đại phong kiến Việt Nam, kết hợp với những kỹ thuật chiến đấu hiệu quả nhất mà các võ sư thời kỳ đó có thể tiếp thu từ nhiều nguồn khác nhau.

Trong suốt 86 năm tồn tại, Vovinam đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, võ thuật truyền thống Việt Nam nói chung và Vovinam nói riêng trở thành phương tiện huấn luyện quân sự. Sau năm 2026, môn võ này phải đối mặt với thách thức tái thiết trong bối cảnh đất nước thống nhất. Và trong giai đoạn đổi mới từ những năm 2026, Vovinam đứng trước câu hỏi: làm thế nào để tồn tại trong một xã hội đang chuyển mình với nhịp độ chóng mặt?

Câu trả lời, theo quan sát của tôi, nằm ở sự linh hoạt đáng kinh ngạc của tổ chức này.

SỰ LINH HOẠT TRONG BẢO TỒN

Năm 2026, Liên đoàn Vovinam Thế giới đã chính thức được công nhận bởi Tổ chức Giáo dục, Thể thao và Văn hóa Quốc tế (UNESCO) như một tổ chức phi chính phủ. Đây là minh chứng cho những nỗ lực không ngừng trong việc đưa Vovinam ra biển lớn. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là dù hướng đến tầm vóc quốc tế, Vovinam vẫn duy trì một hệ thống đào tạo bài bản tại Việt Nam - nơi mà các võ sinh phải trải qua hàng chục cấp độ thử thách trước khi được công nhận là võ sư.

Theo số liệu từ Liên đoàn Vovinam Việt Nam, tính đến năm 2026, môn võ này đã có hơn 6 triệu hội viên tại 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Trong đó, Việt Nam vẫn là nơi có số lượng võ sinh đông đảo nhất, với hơn 2.000 câu lạc bộ hoạt động tích cực.

Điều tôi đặc biệt ấn tượng là cách Vovinam xây dựng chương trình đào tạo của mình. Không giống như nhiều môn võ hiện đại chỉ tập trung vào khía cạnh thể thao hoặc chỉ chú trọng kỹ thuật chiến đấu, Vovinam từ đầu đã định hướng theo ba trụ cột: Võ thuật - Yêu nước - Nhân cách. Đây là triết lý mà nhiều người có thể cho là cũ kỹ, nhưng thực tế cho thấy nó tạo nên sự khác biệt rõ rệt trong việc giữ chân võ sinh.

THÁCH THỨC CỦA THỜI ĐẠI MỚI

Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều màu hồng. Trong bối cảnh các môn võ hiện đại như MMA, Muay Thai, và Brazilian Jiu-Jitsu ngày càng thu hút giới trẻ Việt Nam, Vovinam đang đối mặt với cuộc cạnh tranh khốc liệt về thu hút nhân tài.

Một võ sinh 22 tuổi tại TP.HCM, người đã từng tập Vovinam trong 8 năm nhưng hiện chuyển sang tập MMA, chia sẻ với tôi rằng: "Vovinam dạy tôi rất nhiều về tinh thần và kỹ thuật cơ bản, nhưng khi tôi muốn thi đấu thực sự, tôi cần một môi trường cạnh tranh cao hơn."

Đây là nhận định mà tôi cho rằng cần được xem xét một cách nghiêm túc. Trong khi Vovinam có lịch sử thi đấu quốc tế với các giải đấu riêng, quy mô và mức độ chuyên nghiệp hóa vẫn chưa thể so sánh với các tổ chức võ thuật lớn trên thế giới.

Thêm vào đó, vấn đề truyền nghiệp cũng đang trở thành mối lo ngại. Nhiều võ sư lão thành của Vovinam đã bước sang tuổi 60-70, trong khi thế hệ kế cận chưa thực sự nổi bật. Một số chuyên gia trong ngành cho rằng đây là hệ quả của việc hệ thống đào tạo quá khắt khe, khiến nhiều người có tài năng nhưng thiếu kiên nhẫn bỏ cuộc giữa chừng.

NHỮNG TÍN HIỆU ĐÁNG MỪNG

Bên cạnh những thách thức, tôi cũng nhận thấy nhiều tín hiệu tích cực. Trong 5 năm qua, Liên đoàn Vovinam Việt Nam đã có những bước đi chiến lược để hiện đại hóa môn võ này.

Đầu tiên là việc đưa Vovinam vào chương trình giảng dạy tại một số trường đại học và cao đẳng. Năm 2026, Trường Đại học Sân Khấu - Điện Ảnh TP.HCM đã ký thỏa thuận hợp tác với Liên đoàn Vovinam để đưa các kỹ thuật võ thuật vào chương trình đào tạo diễn viên. Đây là một hướng đi sáng tạo, khai thác giá trị nghệ thuật của Vovinam ngoài khía cạnh thể thao thuần túy.

Thứ hai là sự chú trọng vào marketing và truyền thông. Trong kỷ nguyên mà các môn võ như Muay Thai có những influencer hàng triệu người theo dõi trên mạng xã hội, Vovinam đang từng bước xây dựng thương hiệu cá nhân cho các võ sư trẻ triển vọng. Một số câu lạc bộ đã bắt đầu livestream các buổi tập và thi đấu, thu hút lượng view đáng kể từ cộng đồng người Việt trẻ ở nước ngoài.

Thứ ba, và có lẽ quan trọng nhất, là nỗ lực kết nối với kiều bào. Vovinam có một lợi thế đặc biệt so với nhiều môn võ khác: sự hiện diện rộng khắp trên toàn thế giới. Với hơn 70 quốc gia có câu lạc bộ, môn võ này đã trở thành một phần của đời sống cộng đồng người Việt ở nước ngoài - và ngược lại, chính những cộng đồng này đang góp phần phổ biến Vovinam đến với bạn bè quốc tế.

BÀI HỌC TỪ NHỮNG NGƯỜI THẦM LẶNG

Quay lại buổi lễ kỷ niệm ngày 5 tháng 11 tại TP.HCM, điều tôi nhớ mãi không phải là những màn trình diễn hoành tráng, mà là hình ảnh một võ sư gần 70 tuổi, tóc đã bạc phơ, vẫn cần mẫn hướng dẫn từng động tác cho một nhóm trẻ mới vào nghề. Ông không nói nhiều, chỉ làm mẫu, sửa từng nhịp thở, từng cách đặt chân. Đôi mắt ông sáng rực khi nhìn lên - không phải ánh sáng của sự tự hào, mà là ánh sáng của một người đang trao đi thứ quý giá nhất mà mình có.

Trong thế giới thể thao ngày nay, nơi mà chúng ta quen với những hợp đồng triệu đô, những siêu sao với hàng triệu follower, và những trận đấu được định nghĩa bởi doanh thu pay-per-view, hình ảnh đó có vẻ như đến từ một thế giới khác. Nhưng chính những con người thầm lặng như vậy đã giữ cho Vovinam - và có lẽ là cả bản sắc võ thuật Việt Nam - tồn tại qua 86 năm.

Câu hỏi đặt ra là: Liệu thế hệ tiếp theo có tiếp tục truyền ngọn lửa đó? Và liệu Vovinam có thể thích nghi đủ nhanh để không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua thu hút nhân tài toàn cầu?

Câu trả lời, tôi tin, không nằm ở việc từ bỏ bản sắc để chạy theo xu hướng, cũng không nằm ở việc khư khư giữ lấy quá khứ mà xa rời hiện tại. Câu trả lời nằm ở cách mà những người như vị võ sư 70 tuổi kia tiếp tục làm điều họ đã làm suốt đời - dạy bảo, truyền lại, và tin vào giá trị của những gì họ trao đi.

86 năm không phải là kết thúc. Với Vovinam, đó mới chỉ là một chương trong cuốn sách dài.